Start here

Advertisements

منير ڊومڪيءَ جي اڻ ڇپيل ڪتاب جو مُهاڳ

ادب انساني محبت ۽ جهد جي ان لازوال داستانن جي بيان جو نالو آهي جيڪو انسان کي انڌي اونداهيءَ ۾ به سج جي ڪرڻن جو احساس ڏياري ٿو ۽ انسان اندر اشعور کي شعور ۾  بدلائڻ جي سگهه رکي ٿو. انسان جيڪو بنيادي طرح ته ڏاڊو ڪمزور ۽ ناتوان آهي پر حوصلن ۾ هماليه جي وجود کي نيچو ڏيکارڻ ۽ پئسفڪ جي گهراين کي ماپڻ جي طاقت رکي ٿو انسان کي ان منزل تي پهچائڻ لاءِ ادب هڪ ڪيميا جو ڪردار ادا ڪري ٿو. هزارين سالن کان انساني شعور جي تعين ۾ ادب جي لازوال ڪردارن جو خاصو اهم حصو رهيو آهي. اگرچه اڄ اسان جي دنيا ادب جي ڪردار کي هڪ مخصوص سانچي ۾ رکي ماپڻ جي عادي ٿي وئي آهي پر ادب پنهنجي اساس ۾ تمام سانچن ۽ مصنوئي ماپڻ کان آزاد آهي. ادب جو سڌو تعلق جيئن ته زندگيءَ سان آهي اهڙي طرح زندگي جي هر بدلجندڙ انداز ۽ روپ سان ادب جا به نت نوان روپ نظر اچن ٿا. جهڙي طرح زندگي قديم هوندي به پراڻي نه آهي اهڙي طرح ادب به هزارين سال اڳ سرجڻ کان پوءِ به ڄڻ ته نئون ۽ توانو نظر ايندو آهي. ادب جتي انسان کي سماجي ڪردار جي ساڃاهه ڏئي ٿو ته  اتي انسان اندر جمالياتي حسن جي آگاهي به پيدا ڪري ٿو  حسن جي ساڃاهه بذات خود ادب جو اهو لازوال ڪردار آهي جيڪو سماجي جانور کي ماڻهپو ۽ انسانيت سيکاري ٿو.

اسان جي ڪجهه دوستن کي ادب جي جمالياتي رنگن تي ڪجهه اعتراض ٿيندا آهن پر جڏهن حسن جي حقيقت عيان ٿئي ٿي ته سڀ اعتراض وارئ جي ڀت ثابت ٿين ٿا. حسن ۾ جو موجود ڪماليت ۽ معقوليت ان جي اندر افاديت ۽ جازبيت کي جنم ڏين ٿا. حسن جي جلوي سان انساني شعور کي پنهنجو پاڻ کٽل هجڻ جو احساس پيدا ٿئي ٿو ۽ انسان شعور جي ڪماليت طرف وک کڻي پنهنجي انسان هجڻ جو اعلان ڪري ٿو. ادب کي ان انداز ۾ پرکڻ لاءِ وڏي سگهه ۽ حوصلي جي ضرورت پوي ٿي.

هي هڪ مڃيل حقيقت آهي ته شعوري ڌارا ڪنهن مخصوص طبقي، گروهه يا زميني تڪ بندين جي محتاج ۽ قيد نه رهي آهي. دنيا جي هر ڪنڊ ۾ هر دور ۾ هر وقت بهترين ادب سرجيو ويو آهي پر انسان پنهنجي لاعلمي، ڪوتاهي يا ڪنهن ٻئي سبب ڪري  ان کي  محفوظ رکي نه سگهيو آهي. ان جو مثال موئن جي دڙي جو سرجيل شاندار ادبي خزانو هوندو. جيڪا قوم پنج هزار سال پهرين تهذيب جي اعليٰ مقام  تي فائض ٿي سگهي ٿي اها ادبي جهد ۾ ڪيئن پوئتي هوندي؟ مگرافسوس اهو ادب محفوظ رهي نه سگهيو. ساڳي طرح اڄ جي جديد دور ۾ دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ جو ادب محفوظ رکڻ لاءِ اگرچه ماضي جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻا ذريعا آهن پر ان تي اهڙي وڏي پيماني تي عمل نه پيو ٿئي. پوءِ به دنيا جي مختلف انڊلٺي رنگن کي انگريزي ٻوليءَ ۾ سهيڙي دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ تائين پهچائڻ جو عمل شروع ٿي چڪو آهي.

ساڳي طريقي سان ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته انگريزي ادب کي به ترجمو ڪري، ان جي افاديت کي سٺي طريقي سان پنهنجي مادري ٻوليءَ جي دوستن تائين پهچايو وڃي، انگريزي ادب جي ادنيٰ شاگرد جي حيثيت ۾ انگريزي ادب جي شاهڪار شهه پارن ۾ لڪيل موتين کان انڪار ممڪن نه آهي پر جھڙي طريقي سان منيرانهن موتين کي چونڊي سنڌي رنگ ڀري ۽ هڪ نئين مالا ڀرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ان ڪوشش تي منير جس لهڻي.

منير جو موجوده ڪتاب نه خالص ترجمي جو ڪتاب آهي نه ئي وري نج تنقيدي ڪم آهي. هي ڪتاب منير جي انگريزي ادب  سان محبت ۽ پنهنجي دوستن سان خلوص جي هڪ ننڍي ڪاوش جو نالو آهي. منير به اسان وانگر ادب جو هڪ ادنيٰ شاگرد آهي. جيڪو ادب جي افاديت کان واقف هوندي انساني ترقيءَ ۾ پنهنجو حصوشامل ڪرڻ جي تڙپ رکي ٿو ۽ ان ڳالهه ۾ پختو يقين رکي ٿو ته شعور جي ڌارا ۾ پنهنجو ننڍڙو حصو ڳنڊڻ انسانيت طرف هڪ وک آهي.

ادب جي افاديت کان آگاهه منير انگريزي ادب جي موتين کي سنڌي دوستن تائين پهچائڻ وقت سنڌي زبان ۽ ادب جي اهيمت نه ٿو وساري. سندس مضمونن ۾ وقت به وقت مقامي اديبن جا حوالا صرف سندس علمي قابليت ثابت ڪرڻ لاءِ ڏنل نه آهن پر ان ڳالهه کي واضح ڪن ٿا ته سونهن جي ساڃاهه ۽ ادب جي آگاهي ۾ سنڌي قوم جي اديبن جو به حصو شامل آهي. ڀٽائيءَ جي افاديت ۽ عالمگيريت تي ته ڪتاب لکي سگھجن ٿا پرٻين سنڌي اديبن ۽ شاعرن به وساڻ ڪينَ گھٽايو آهي.

منير خوبصورت انداز سان ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي مضمونن کي چونڊي ٿو ۽ ان کانپوءِ ڪوشش ڪري ٿو ته انهن انگريزي شهه پارن کي سنڌي صوفيت جو تڙڪو لڳائجي. منير پنهنجي مضمونن ۾ ادب جي افاديت کي ڪنهن مخصوص نظريي جوپابند بڻائڻ جو عادي نه آهي سندس مضمون ادب جي ادبي حيثيت، جمالياتي قدرن کان آگاهي ۽ سماجي پهلوءَ جي واقفيت جو نمونو آهن ان ڪري اوهان کي موجود ڪتاب ۾ ڪيٽس ۽ ملٽن ساڳن صفحن تي پڙهڻ لاءِ ملندا. اوهان کي فراسٽ جي فيصلي جي خبر به پوندي ته براوننگ جي اميدن جا ديپ به ٻرندي نظر ايندا. منير جو ڪتاب جتي انگريزي ادب جي شاگردن لاءِ لاڀائتو نظر اچي ٿو. اتي عام قاري جي افاديت کي به نظرانداز نه ٿو ڪري. منير انگريزيءَ جي گوڙهن خيالن ۽ لفظن جو ترجمو سليس زبان ۾ ڪري هڪ عام قاريءَ جي دلچسپي جا دروازا به کولي ٿو.

ڪنهن مائيڪل اينجلو کان پڇيو هيو ته ـ“اهڙو وڻندڙ مجسمو ڪيئن گھڙيندو آهين” ان عظيم فنڪار جواب ڏنو “مجسمو ته پٿر ۾ اڳيئي موجود هوندو آهي آءُ صرف پٿر مان غير ضروري حصن کي هٽائيندو آهيان”. ساڳي طرح انگريزي ادب جي گھڙيل مجسمن کي سنڌي دوستن تائين پهچائڻ لاءِمنير کي صرف غير ضروري بحث هٽائڻ جي تڪليف ڪرڻي پئي هوندي پر اهو ڪم ايڏو آسان نه آهي جيترو نظر اچي ٿو. هي ڪتاب منير جي محنت، محبت ۽ لگن جو ڪمال آهي.

اڄ جي هن دور ۾ هن ڪتاب جي اهميت ان ڪري به خاص آهي ڇاڪاڻ ته اڄ اسان جو نوجوان پنهنجي ساڃاهه ۽ ڪردار کان ناواقف آهي. هڪ پاسي ته اسان جو نوجوان به مقصديت جو عادي ٿي چڪو آهي ٻئي پاسي ڪجھ بي حس فردن هنن نوجوانن جي آدرشن کي نرگسيت ۾راڪاسيت جي هٿيارن سان هيڻو ڪيو آهي . هينرڪ ڪيلر (Heinrick Keller) هڪ جڳهه تي لکي ٿو “هڪڙو اڪيلو شخص ڪيترن ئي ماڻهن کي موڳو ۽ کسي ڪري تباهه ڪري سگھي ٿو”. هڪ ٻئي عالم يوگين ايڇ ميٿون (Eugene H Methvin) مطابق “جڏهن ڪو معتصب ۽ ڪٽو پنهنجن زور بيانيءَ جي مدد سان مريدن جو ٽولو جوڙي وٺي ۽ انهن جي ڪمزور دماغن تي پنهنجي بيڪار خيالن سان مالش ڪندو رهي ۽ کين ڪوڙيون جهالت جون پٽيون پڙهائي ۽ پاڻ تي انڌي اعتماد رکڻ جي طلب ڪري ته پوءِ اهو ٽولو ٺهيل ٺڪيل سماج جا بکيا اڊيڙي، ڏوهن جو طوفان برپا ڪري سگھي ٿو”. اهڙن نام نهاد عالمن جي گمراه ڪندڙ ڪتابن جي ڀيٽ ۾ منير جو موجوده ڪتاب ڪيٽس جي حسن جي تعريف جو عين نمونو آهي.

ڪيٽس جي Ode on a Grecian Urn جو اڀياس ڪندي منير تمام سهڻي نمونڳ فن جي لافاني هئڻ جو فلسفو سمجھائي ٿو الڳ رستو اپنائڻ وارو فراسٽ جو نظم به ڏاڊو ڀلو ڪري پيش ڪري ٿو. براوئننگ جي سهڻي راڻي جي تعريف کان واندو ٿو منير اسان کي ملٽن جي ڪلاسيڪل نظم مان صوفيت جو جلوو پسائي ٿو. منير جي محبت جي انتها جان ڊن جي پيار جي صبح جو سلام مان نظر اچي ٿي ان کان علاوه جيڪي مضمون منير لکيا آهن انهن سان ڀرپور انصاف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي اٿس. اميد ته تمام دوستن کي منير جي پيار جو پورهيو  پسند ايندو ۽ دوست انگريزي ادب ۽ دنيا جي ادب جي اهميت ۽ افاديت کي سمجهندي، ادبي سمنڊ جي موجن جو مذو ماڻي دنيا جي حقيقي مزي کان لطف اندوز ٿيڻ جي ڪوشش ڪندا.

محمد ابراهيم کوکر،

شعبو انگريزي ادب،

شاهه عبداللطيف يونيورسٽي،

خيرپور

Advertisements

14915695_10209279978629483_4012273956356120937_n

عشق جو نئون داستان

هڪ عشق جو نئون داستان لکجي
ڏکيو آ ڏاڍو پر آسان لکجي
هومر جي اوڊيسي دل سان پڙهي
سسئي جي سورن جو درمان لکجي
قصو هجي سهڻي جي وفائن جو
پر لطيف ورسٽي جو نشان لکجي
مارويءَ جي سادگي جو سينگار ڏئي
هن دور جي نوري جو ايمان لکجي
هن جي شوخ ادائن کي روپ ڏئي
تخيل جي بلندي جو آسمان لکجي (محمد ابراهيم کوکر)

چوسٽا

1. چريو نه ٿي، چاهه نه ڪر
ڏکيو پنهجو ساهه نه ڪر
تون نازڪ نفيس نماڻو ماڻهون
ڏکن سان ايڏو ٺاهه نه ڪر. (محمد ابراهيم کوکر)
2. ٿو بيشڪري جا نغما ڳائين
ڏس جتي پائڻ به روا ناهي
عشق جي منزل اوکي آ
سسئي وٽ ڪا گلا ناهي (محمد ابراهيم کوکر)
3. سسئي جا سور پڙهي ڏس
دماغ ٺڪاڻي اچي ويندئي
ٿو دنيا ۾ مفت وقت وڃائين
حقيقت جو ڏس اتان ملي ويندئي (محمد ابراهيم کوکر)
4. هو عشق جو پاڻ کي به شوق گھڻو
۽ پوءِ مون هڪ ڏينهن لطيف پڙهيو
سسئي جا سور ڏسي ڪنبي ويس سارو
بس پوءِ اکين ۾ آب نصيب بڻيو (محمد ابراهيم کوکر)
5. ٻه لفظ پڙهي ٿو عاشق سڏائين
عشق مجنوءَ جي ميراث اٿئي
ٿورو اندر پاڻ ٽٽول پيارا
ڏس تو ۾ ڇا خاص اٿئي؟؟؟؟؟ (محمد ابراهيم کوکر)
6. تو چاهت جو آ چسڪو چکيو
عشق اڃان به ڏاڍو اوکو آ
هر پل ٿو پاڻ وڃائڻو پوي
هي رستو ڇا ايڏو سوکو آ؟؟؟؟؟ (محمد ابراهيم کوکر)
7. عشق جي راند رند کيڏن
ڀاڙين جي هت ڪا جاءِ ناهي
سورن جو آ سمنڊ پار ڪرڻو
هيءَ منزل هر عام لاءِ ناهي (محمد ابراهيم کوکر)
8. عشق ايڏو آسان ناهي پيارا
سڀ ڪجھ ٿو لٽائڻو پوي
محبت جي منزل ماڻڻ لاءِ
پنهنجو پاڻ ٿو وڃائڻو پوي (محمد ابراهيم کوکر)
9. عشق ۾ آساني نه ڳولهه
ايمان ۾ بي ايماني نه ڳولهه
سڀ لٽائي ٿو محبوب ملي
مفت جي مهماني نه ڳولهه (محمد ابراهيم کوکر)

چو سٽا

توسان عشق ڪري به ڏٺو سين،
پاڻ کان ٿي پري به ڏٺوسين،
چاهت جو چسڪو به وهه جھڙو،
تنهن جو ڍُڪ ڀري به ڏٺوسين.

دوريءِ جانان به ڪا دوري آ؟
چاهت جي چاهه لاءِ ضروري آ،
عاشقن لاءِ هجر به وصل جھڙو،
اهو درد ٻنهي جي مجبوري آ.

مون وٽ ٻيو ڀلا ڇا هي ؟
تنهنجي عشق سوا ڇا هي،
تنهنجي دل ۾ گر جڳهه ملي،
ان سوا ٻڌاءِ، ٻي دعا ڇا هي.

ڌرتي سان عشق

ڌوڙ ڌرتي جي گر سيني سان لائين
قومي فرض کي قرض سمجھي چڪائين
ماروئڙن سان هر حال ۾ ساٿ نڀائين
انسانيت جي عظمت سان پاڻ جرڪائين
ته پوءِ منهنجا سائين، امرتا ماڻين ابراهيم چئي

ڌرتي جي مٽيءَ سان، من پنهنجو ڌوءِ
برابري ۽ سهپ جا، موتي ويهي پوءِ
انسانيت جي زوال تي، ڳوڙها ويهي روءِ
تهان پوءِ، امرتا ماڻيندين ابراهيم چئي

گرتون ڌرتيءَ کان غيرو ٿيندين
بدنامي جي داغ سان ميرو ٿيندين
سچو ٿي پئو جيجل سان سهڻا
حقيقي دنيا جو وڏيرو ٿيندين

جي تون سچو ناهين ڌرتيءَ سان، ته تون ناهين منهنجو ڀاءُ
لک عزتون ماڻين کڻي، ته به پنهنجو نه ٿيندو ٺاهه
ڀلي توکي منهنجي ماءُ، معاف ڪري هن جهان۾

جي تون سچو ڌرتيءَ سان، ته اکين ۾ ٿي ويهه
دل جان گھور ڪيان توتان، توکي رسي نه ڪو ڇيهه
صدقو سارو ڏيهه، ڪيان ڏهيسر تومٿان

جو ماروئَڙن کان ڏور وڃي، تنهن سا ڪهڙو پنهنجو لگاءُ
ڀلي هجي سڳو ڀاءُ، ته به سلام ناهي دلال کي

اج ڳالهه چتي ڪر تون ڪنهن جي پاسي آهين
گر گھٽ ڀائين ڌرتي کي، ته اسان منجھان ناهين
ڪاڇي ۽ ڪشمور ۾ اگر اسڪول نه کولائين
ته پوءِ منهنجا سائين، معاف ڪر مظلومن کي

شرم نه ٿئي وڏيرا، تون ليڊر ٿو سڏائين
بند ڪري اسڪول کي، تون واڙا هلائين
ماري مظلومن کي، روز ٿوڌاڙا هڙائين
مسڪينن جو مال ڦري، ڪتن کي کارائين
ٿوري ننڍي ڳالهه تي، ويٺو ماڻهون مارائين
قبائلي جھگڙن جي، هت دونهين دکائين
پوءِ به سنڌي سڏائين، لعنت پوئي لطيف جي

محمد ابراهيم کوکر سونهن

جنهن جيون ۾ سونهن نه ڄاتي
تنهن ڄڻ زماني ۾ ڇائي پاتي
سونهن بنا سوچ ڪهڙي ڪم جي
ڄڻ ته پراڻي ۽ مُڏي ڪاتي

خداجي خدائي به سونهن
ڪائنات جي سچائي به سونهن
سونهن بنا ڪو سنسار ناهي
محبوب جي جدائي به سونهن

سنڌوء جي ڇولي به سونهن
امڙ جي جھولي به سونه
ٿر ۾ ساوڻ مينهن وانگر
هيءَ سنڌي ٻولي به سونهن

سنڌ پنهجي ساري سونهن
ٿر جي ٿڌي واري سونهن
ڪينجھر کان ڪشمور تائين
ڪچو، ڪاڇو، لياري سونهن

وٽمين جو ديس به سونهن
سائي چادر جو ويس به سونهن
ڪاٿي سبز ڪاٿي سفيد
پنهنجي سنڌ جو کيس به سونهن

گيتا جو گيان به سونهن
پنهنجو قرآن به سونهن
عيسا جو انجيل به سونهن
سينا جو بيابان به سونهن

قلندر جي اُڏار به سونهن
ڀٽائيءَ جي پڪار به سونهن
سچل جي هر سٽ ۽ وائي
سن مان اٿيل للڪار به سونهن

انسانيت جو آغاز به سونهن
هر سنگيت جو ساز به سونهن
سونهن ڌرتي جي ڌوڙ ۾
ماڻهپي جي پرواز به سونهن